ज्वरो भन्नाले शरीरको तापक्रम सामान्य भन्दा बढी हुनु हो । सामान्यतया स्वस्थ व्यक्तिको शरीरको तापक्रम करिब 36.5°C देखि 37.5°C सम्म हुन्छ । जब शरीरको तापक्रम 38°C भन्दा बढी पुग्छ, तब हामी यसलाई ज्वरो भन्छौं । ज्वरो कुनै रोग होइन, तर शरीरमा भएका अन्य समस्याहरूको लक्षण हो । यो प्राय: भाइरस, ब्याक्टेरिया, संक्रमण वा अन्य कारणले हुन्छ । ज्वरो आउँदा शरीरले संक्रमणसँग लडिरहेको संकेत पनि दिन्छ । त्यसैले ज्वरोलाई बेवास्ता नगरी सही तरिकाले हेरचाह गर्नु आवश्यक हुन्छ ।

ज्वरोमा हेरचाह गर्ने तरिका विस्तारमा बुझौं:

Advertisement

१. शरीरलाई पर्याप्त विश्राम दिनुहोस्

ज्वरो आउँदा शरीर थकित हुन्छ र ऊर्जा कम हुन्छ । यस्तो अवस्थामा पर्याप्त आराम लिनु अत्यन्तै आवश्यक हुन्छ । बढी हिँडडुल गर्नु, भारी काम गर्नु वा तनाव लिनु ज्वरो बढ्न सक्छ । त्यसैले ओछ्यानमा बसेर आराम गर्नुहोस् र शरीरलाई संक्रमणसँग लड्न समय दिनुहोस् ।

२. प्रशस्त पानी र तरल पदार्थ सेवन गर्नुहोस्

ज्वरो आउँदा शरीरबाट पसिना धेरै निस्कन्छ र पानीको मात्रा घट्छ। डिहाइड्रेसन (शरीरमा पानीको कमी) भएमा अवस्था झन् गम्भीर हुन सक्छ । त्यसैले दिनभरि पर्याप्त मात्रामा पानी, सुप, जुस, नारिवल पानी, इलेक्ट्रोलाइट ड्रिङ्क (ओआरएस) जस्ता तरल पदार्थ सेवन गर्नुहोस् । योले शरीरलाई हाइड्रेट राख्छ र कमजोरी कम गर्छ ।

३. हल्का र पौष्टिक खाना खानुहोस्

ज्वरो हुँदा भोक कम लाग्ने वा नलाग्ने पनि हुन सक्छ । तर शरीरलाई ऊर्जा र पोषण चाहिन्छ । त्यसैले सजिलोसँग पच्ने खाना खानुहोस्, जस्तै खिचडी, सुप, दलिया, उमालेको तरकारी, फलफूल आदि । मसालेदार, तारेको र गह्रौँ खाना खानु हुँदैन ।

४. कपडामा ध्यान दिनुहोस्

ज्वरो हुँदा शरीरलाई बढी तातो बनाएर राख्नु उचित होइन । धेरै कपडा ओढ्नु वा बाक्लो कम्बल प्रयोग गर्नुले शरीरको तापक्रम अझै बढाउन सक्छ । त्यसैले हल्का कपडा लगाउनुहोस् र कोठाको तापक्रम सामान्य राख्नुहोस्। यदि चिसो लागिरहेको छ भने हल्का ओढ्ने प्रयोग गर्नुहोस् ।

५. नाप्ने थर्मोमिटर प्रयोग गर्नुहोस्

ज्वरोको अवस्था बुझ्न समय-समयमा तापक्रम नाप्नु आवश्यक हुन्छ । सामान्य थर्मोमिटर प्रयोग गरेर जाँच्नुहोस् । यदि तापक्रम 38°C भन्दा बढी छ भने सावधानी अपनाउनुहोस् ।

६. स्पन्जिङ (तातो पानीले पुछ्ने)

यदि ज्वरो धेरै बढेको छ भने न्यानो पानी (न त धेरै तातो, न धेरै चिसो) मा कपडा भिजाएर शरीर पुछ्नुहोस् । विशेषगरी बगली, काँध, घुँडाको पछाडि र शरीरका प्रमुख भाग पुछ्दा तापक्रम घट्न मद्दत गर्छ ।

७. औषधि समयमै सेवन गर्नुहोस्

यदि ज्वरो धेरै चढेको छ भने चिकित्सकको सल्लाह अनुसार पारासिटामोल (Paracetamol) जस्ता ज्वरो घटाउने औषधि लिन सकिन्छ । तर आफैंले धेरै औषधि नखानुहोस् । चिकित्सकले भने अनुसार मात्र औषधि लिनुहोस् ।

८. सरसफाइमा ध्यान दिनुहोस्

ज्वरो धेरैजसो भाइरस वा ब्याक्टेरियाको कारण हुन्छ । त्यसैले व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान दिनुहोस् । हात राम्ररी धुनुहोस्, मास्क लगाउनुहोस्, सफा कपडा र ओछ्यान प्रयोग गर्नुहोस् ।

९. आरामदायी वातावरण बनाउनुहोस्

ज्वरो भएको व्यक्तिलाई शान्त, सफा र हावापानी चल्ने कोठामा राख्नुहोस् । धेरै चिसो वा धेरै तातो वातावरण ज्वरोका लागि हानिकारक हुन्छ ।

१०. कुन अवस्थामा चिकित्सकलाई देखाउनु पर्छ ?

कहिलेकाहीँ सामान्य ज्वरो आफैं ठीक हुन्छ, तर केही अवस्थामा तुरुन्त चिकित्सकलाई देखाउनु पर्छ । जस्तै:

ज्वरो ३ दिनभन्दा बढी रह्यो भने ।

४०°C भन्दा बढी तापक्रम भयो भने ।

ज्वरोसँगै सास फेर्न गाह्रो हुनु, टाउको दुखाई, पेट दुखाई, लगातार बान्ता हुनु ।

बालबालिकामा झट्का आउनु ।

बिरामी अत्यन्तै कमजोर हुनु वा चेत हराउनु ।

११. घरमै गर्न सकिने उपायहरू

तातो पानीमा नुहाउनु (यदि शरीर धेरै कमजोर छैन भने) ।

अदुवा चिया, तुलसी पानी, मह र तातो पानी सेवन गर्नु (घरायसी नुस्खा) ।

हल्का नुन पानीले घाँटी कुल्ला गर्नु (यदि घाँटी दुखिरहेको छ भने) ।

१२. के नगर्ने ?

अत्यधिक चिसो पानी वा बरफले शरीर पुछ्नु ।

आफैंले एन्टिबायोटिक औषधि सुरु गर्नु ।

धेरै बाक्लो कम्बल ओढ्नु ।

खट्टा वा भारी खाना खानु ।