जाडो मौसम सुरु भएसँगै वातावरण चिसो, सुख्खा र स्वास्थ्यका लागि चुनौतीपूर्ण बन्छ । यस मौसममा विशेषगरी शिशु तथा साना बच्चाहरू बढी जोखिममा पर्छन् । बच्चाको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता पूर्ण रूपमा विकास भइसकेको हुँदैन, जसका कारण उनीहरू रुघाखोकी, निमोनिया, ज्वरो, छालाको समस्या जस्ता विभिन्न रोगहरूको सिकार हुन सक्छन् । त्यसैले जाडो मौसममा बच्चालाई सुरक्षित राख्न अभिभावकले विशेष सावधानी अपनाउनु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ ।
१.न्यानो कपडाको सही प्रयोग
जाडोमा बच्चालाई न्यानो राख्नु सबैभन्दा पहिलो र महत्वपूर्ण उपाय हो । बच्चालाई एकैचोटि धेरै बाक्ला कपडा लगाउनु भन्दा तह-तहमा कपडा लगाउनु उपयुक्त हुन्छ । यसले शरीरको तापक्रम सन्तुलनमा राख्न मद्दत गर्छ । ऊन वा फ्लिसका कपडा, टोपी, कान ढाक्ने क्याप, मोजा र पञ्जा प्रयोग गर्नु राम्रो हुन्छ । टाउको र खुट्टा राम्रोसँग ढाकिएन भने बच्चालाई चिसो चाँडै लाग्न सक्छ ।
२.बच्चाको कोठा न्यानो र सुरक्षित राख्ने
बच्चा बस्ने कोठा हावाहुरी नछिर्ने, सफा र न्यानो हुनुपर्छ । झ्यालढोका राम्रोसँग बन्द गरेर चिसो हावा प्रवेश गर्न नदिनुपर्छ । यदि हिटर प्रयोग गर्नुपरेमा अत्यधिक तातो नबनाई सन्तुलित तापक्रम कायम गर्नुपर्छ । कोठामा धुवाँ वा धुलो जम्न नदिने व्यवस्था पनि आवश्यक छ, किनकि यसले बच्चाको श्वासप्रश्वासमा समस्या ल्याउन सक्छ ।
३.नुहाउने क्रममा विशेष ध्यान
जाडो मौसममा बच्चालाई नुहाउँदा समय र पानीको तापक्रममा विशेष ध्यान दिनुपर्छ । बिहान सबेरै वा धेरै चिसो बेला नुहाउनु उपयुक्त हुँदैन । हल्का न्यानो पानी प्रयोग गरी छोटो समयमा नुहाइदिनु राम्रो हुन्छ । नुहाएपछि तुरुन्तै शरीर पुछेर न्यानो कपडा लगाइदिनु अत्यन्त आवश्यक छ।
४.छालाको सुरक्षा
जाडो मौसममा हावा सुख्खा हुने भएकाले बच्चाको छाला सुख्खा हुने, चिलाउने वा फुट्ने समस्या देखिन सक्छ । यसबाट बच्न बच्चाको छालामा नियमित रूपमा बेबी लोशन, मोइस्चराइजर वा तेल लगाउनु पर्छ। नुहाइसकेपछि र सुत्नुअघि हल्का मालिस गर्दा छाला नरम रहन्छ र रक्तसञ्चार पनि राम्रो हुन्छ ।
५.पोषणयुक्त र न्यानो आहार
नवजात शिशुका लागि आमाको दूध सबैभन्दा उत्तम आहार हो । आमाको दूधले बच्चालाई आवश्यक पोषणका साथै रोगसँग लड्ने शक्ति प्रदान गर्छ। ठूला बच्चाहरूलाई जाडोमा न्यानो र पोषणयुक्त खाना जस्तै दलिया, खिचडी, सुप, सागसब्जी, दूध, फलफूल दिनु उपयुक्त हुन्छ । धेरै चिसो खानेकुरा वा फ्रिजका सामग्री बच्चालाई दिनु हुँदैन ।
६.रुघाखोकी र निमोनियाबाट बच्ने उपाय
जाडो मौसममा रुघाखोकी र निमोनिया हुने सम्भावना बढी हुन्छ । बच्चालाई चिसो हावा, धुलो र धुवाँबाट टाढा राख्नु पर्छ । रुघाखोकी लागेको व्यक्तिसँग बच्चाको सम्पर्क कम गराउनु राम्रो हुन्छ । बच्चालाई बाहिर लैजाँदा मुख र नाक ढाक्ने व्यवस्था मिलाउनु पनि लाभदायक हुन्छ ।
७.ज्वरो आएमा बेवास्ता नगर्ने
जाडो मौसममा बच्चालाई ज्वरो आउन सक्छ, जुन कहिलेकाहीँ गम्भीर रोगको संकेत पनि हुन सक्छ । बच्चालाई ज्वरो आएमा घरेलु उपायमै सीमित नरही चिकित्सकको सल्लाह लिनु आवश्यक हुन्छ । समयमै उपचार गरेमा ठूलो समस्याबाट बच्न सकिन्छ ।
८. सरसफाइ र हात धुने बानी
संक्रमणबाट बच्न सरसफाइ अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ। बच्चाको हात, मुख र प्रयोग गर्ने सामग्री सफा राख्नुपर्छ । बच्चालाई नियमित रूपमा साबुन पानीले हात धुन सिकाउनु संक्रमणबाट बच्ने प्रभावकारी उपाय हो ।
९.घाम ताप्ने बानी
जाडो मौसममा बिहानको हल्का घाम बच्चाका लागि धेरै फाइदाजनक हुन्छ । घामले शरीर न्यानो राख्नुका साथै भिटामिन ‘डी’ प्राप्त गर्न मद्दत गर्छ, जसले हड्डी बलियो बनाउँछ । तर धेरै चिसो हावा चलेको बेला बाहिर लैजानु हुँदैन ।
१०.सुत्ने व्यवस्था सुरक्षित बनाउने
बच्चाको ओछ्यान सफा, सुक्खा र न्यानो हुनुपर्छ । बाक्लो ओढ्ने प्रयोग गर्दा बच्चाको मुख नछोपिने गरी ध्यान दिनु पर्छ । नवजात शिशुका लागि अत्यधिक ओढ्ने र तकिया प्रयोग गर्नु सुरक्षित हुँदैन ।
