भनिन्छ, बच्चालाई हुर्काउनु कुनै बच्चाको खेल होइन । यो फरक किसिमको जिम्मेवारी र कला पनि हो । बच्चालाई कसरी हुर्काउने भन्ने कुराले नै उनीहरुको सुदूर भविष्यको रेखांकन गर्छ । त्यसैले बच्चालाई सही ढंगले हुर्काउन जरुरी छ । के हो त बच्चालाई सही ढंगले हुर्काउने तरिका ?
१ माया र सम्मान देखाउनुहोस्
बच्चाहरूलाई माया गर्नु अभिभावकको पहिलो कर्तव्य हो । उनीहरूलाई सम्मान गर्नु पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ । मायाले उनीहरूलाई सुरक्षित महसुस गराउँछ भने सम्मानले आत्मसम्मान बढाउँछ ।
२. समय दिनुहोस्
बच्चाहरूसँग गुणस्तरीय समय बिताउनुहोस् । उनीहरूसँग कुराकानी गर्नु, खेल्नु वा सँगै केही रचनात्मक काम गर्नुले सम्बन्ध बलियो बनाउँछ ।
३. अनुशासन सिकाउनुहोस्
अनुशासन जीवनको महत्त्वपूर्ण पाठ हो । बच्चाहरूलाई सही र गलत छुट्याउन सिकाउनुहोस्, तर कठोर सजायको सट्टा प्रेम र समझदारीले बुझाउनुहोस् ।
४. उदाहरण बन्नुहोस्
बच्चाहरूले सिकाइभन्दा देखाइबाट धेरै कुरा सिक्छन् । तपाईं जस्तो व्यवहार गर्नुहुन्छ, उनीहरूले त्यस्तै सिक्ने छन् । त्यसैले आफ्नो आचरणमा ध्यान दिनुहोस्।
५. धैर्य राख्नुहोस्
बच्चाहरूले गल्ती गर्छन्, जुन स्वाभाविक हो । उनीहरूसँग धैर्य राख्नुहोस् र गल्ती सुधार्ने मौका दिनुहोस् ।
६. संवाद खुला राख्नुहोस्
बच्चाहरूसँग नियमित कुराकानी गर्नुहोस् । उनीहरूको कुरा सुन्नुहोस् र आफ्ना भावनाहरू पनि व्यक्त गर्नुहोस् । यसले विश्वासको वातावरण बनाउँछ। उनीहरू कुनै पनि कुरा तपाईँसँग खुलेर गर्न सक्छन् ।
७. शिक्षा र ज्ञानको महत्त्व बुझाउनुहोस्
शिक्षा बच्चाको भविष्यको आधार हो । उनीहरूलाई पढाइको महत्त्व बुझाउनुहोस् र सिक्ने वातावरण बनाइदिनुहोस् ।
८. स्वतन्त्रता दिनुहोस्
बच्चाहरूलाई उमेरअनुसार स्वतन्त्रता दिनुहोस् । सबै कुरामा आफ्नो निर्णय नथोपर्नुहोस्, आफ्नै निर्णय लिन सिकाउनुहोस्, तर मार्गदर्शन पनि गर्नुहोस् ।
९. सकारात्मक सोचको विकास गर्नुहोस्
बच्चाहरूलाई जीवनमा सकारात्मक दृष्टिकोण राख्न प्रेरित गर्नुहोस् । उनीहरूलाई असफलताबाट हतास हुनुहुँदैन निरन्तर प्रयास गर्नुपर्छ भनेर सिकाउनुहोस् ।
१०. स्वास्थ्यमा ध्यान दिनुहोस्
बच्चाहरूको शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यमा ध्यान दिनुहोस्।स्वस्थ र पोसिला खाना खान दिनुहोस् । नियमित व्यायाम गर्ने र निद्रा पुग्नेगरी सुत्ने वातावरण बनाउनुहोस् ।
११. सीमा निर्धारण गर्नुहोस्
बच्चाहरूलाई स्वतन्त्रता दिनुहोस्, तर उचित सीमा पनि तोक्नुहोस् । यसले उनीहरूलाई जिम्मेवार बनाउँछ ।
१२. रचनात्मकता प्रोत्साहन गर्नुहोस्
बच्चाहरूलाई चित्रकला, लेखन, संगीत वा अन्य रचनात्मक कार्यमा संलग्न गराउनुहोस् । यसले उनीहरूको कल्पनाशक्ति बढाउँछ ।
१३. सामाजिक कौशल सिकाउनुहोस्
बच्चाहरूलाई अरूसँग सम्मानपूर्वक व्यवहार गर्न, सहयोग गर्न र मित्रता कायम गर्न सिकाउनुहोस् ।
१४. प्रविधिको सही प्रयोग गर्न दिनुहोस्
आधुनिक युगमा प्रविधिबाट टाढा राख्न सकिँदैन । तर, यसको प्रयोगमा नियन्त्रण राख्नुहोस् र सिकाइमा जोड दिनुहोस् ।
१५. संस्कार र संस्कृति सिकाउनुहोस्
बच्चाहरूलाई आफ्नो संस्कृति, परम्परा र मूल्यमान्यताबारे जानकारी दिनुहोस्। यसले उनीहरूको पहिचान बलियो बनाउँछ ।
१६. आत्मविश्वास बढाउनुहोस्
बच्चाहरूलाई उनीहरूको क्षमतामा विश्वास गर्न प्रेरित गर्नुहोस् । उनीहरूको प्रयासको प्रशंसा गर्नुहोस् ।
१७. भावनाहरू बुझ्नुहोस्
बच्चाहरूको भावनालाई बुझ्नुहोस् र उनीहरूलाई आफ्ना भावनाहरू व्यक्त गर्न प्रोत्साहन गर्नुहोस् ।
१८. जिम्मेवारी सिकाउनुहोस्
सानै उमेरदेखि उनीहरूलाई घरायसी काममा संलग्न गराएर जिम्मेवार बन्न प्रेरित गर्नुहोस् ।
१९. नकारात्मक प्रभावबाट जोगाउनुहोस्
खराब साथी, हानिकारक सामग्री वा नकारात्मक वातावरणबाट बच्चाहरूलाई बचाउनुहोस् ।
२०. खेलकुदमा प्रोत्साहन गर्नुहोस्
खेलकुदले बच्चाहरूलाई स्वस्थ र सक्रिय राख्छ । उनीहरूलाई खेल्न प्रेरित गर्नुहोस् ।
२१. सत्य र नैतिकता सिकाउनुहोस्
बच्चाहरूलाई सधैं सत्य बोल्न र नैतिक मूल्यहरू पालना गर्न सिकाउनुहोस् ।
२२. आर्थिक सचेतना सिकाउनुहोस्
उमेरअनुसार पैसाको महत्त्व, बचत र खर्चको व्यवस्थापन सिकाउनुहोस् ।
२३. गल्ती स्वीकार गर्न सिकाउनुहोस्
बच्चाहरूलाई आफ्नो गल्ती स्वीकार गर्न र माफी माग्न सिकाउनुहोस् । यो जीवनको ठूलो पाठ हो ।
२४. सपना देख्न प्रेरित गर्नुहोस्
बच्चाहरूलाई ठूलो सपना देख्न र त्यसलाई प्राप्त गर्न मेहनत गर्न प्रेरित गर्नुहोस् ।
२५. सधैँ साथ दिनुहोस्
जीवनका हरेक कठिनाइमा बच्चाहरूलाई एक्लो नछोड्नुहोस् । उनीहरूको साथी र मार्गदर्शक बन्नुहोस् ।
