नेपालको संविधान २०७२ मा शिक्षालाई मौलिक हक अन्तरगत राखिए पनि अझै दुरदराजका ठाउँहरुमा शिक्षाको सहज पहुँच पुगेको छैन् । नागरिकलाई आधारभूत आवश्यकताको परिपूर्ति गर्नका लागि संविधानमै शिक्षालाई राखिएको भए पनि कार्यान्वयन निकै फितलो देखिएको छ । नेपालका विभिन्न जिल्लाहरुमा अवस्थित विद्यालयहरुबाट अझै पनि बालबालिकाहरुले सहज रुपमा शिक्षा पाउन सकिनरहेको उदाहरण झापामा अवस्थित मेची प्राथमिक विद्यालयलाई लिन सकिन्छ ।
झापाको मेचीनगर नगरपालिका वडा नं.१५ ग्वाल बस्तीमा अवस्थित मेची प्राथमिक विद्यालयमा स्थानिय सरकार र राज्यका तर्फबाट उचित ध्यानाकर्षण नहुँदा विद्यालयको अवस्था नाजुक बन्दै गएको छ । मेची पारिको गाउँ भनेर परिचित यस ठाउँमा वि.सं.२०५७ सालमा विद्यालय स्थापना भएको भए पनि राज्यले चासो नदिँदा स्रोत साधनको अभावले विद्यालय बन्द हुने स्थितिमा पुगेको हो ।
विद्यालयमा पंखाको व्यवस्था नहुँदा गर्मीको समयमा विद्यार्थीहरुलाई अध्ययन गर्न असहज भएको विद्यालयका शिक्षक लोकेन्द्र थपलियाले जानकारी दिए । गर्मीको प्रतिकुल समयमा समुदायमा बिजुली जडान भएता पनि स्थानीय सरकारले पहल नगरेकाले मिटर जडान नहुँदा विद्यालय बिजुलीबिहीन हुँदा विद्यार्थीहरु कक्षाकोठा बाहिर चकटीमा बसेर पढन् बाध्य भएको उनले बताए ।
विद्यालयको भवन स्थापनाकाल यता मर्मत सम्भार नहुँदा भित्ताहरु समेत चर्किन थालेको शिक्षक थपलियले जानकारी दिए । उनका अनुसार बर्खाका समयमा विद्यालयको प्राङ्गणसम्म मेची नदीको बाढी पस्ने भएकाले उक्त समयमा विद्यालयको पठनपाठन अवरुद्ध हुने गरेको बताए ।
सरकारले अध्ययनका लागि प्राथमिक तहसम्मका लागि अनुमति दिएता पनि विद्यार्थीहरुको अभावमा कक्षा २ सम्ममात्र पठनपाठन हुने गरेको छ । भौगोलिक कठिनाइका कारण मेची नदीमा पुलको अभाव भएकाले प्राय जसो शिक्षकहरु बर्खा लागेपछि विद्यालयसम्म आइपुग्न नसक्ने विद्यालयका शिक्षक थपलिया बताउँछन् ।
विद्यालयको शौचालय समेत जाम भएर सञ्चालनमा नआएको करिब एक वर्षपछि बुधबार मात्र विद्यालय व्यवस्थापन समिति र शिक्षकहरुको पहलमा भारतबाट डुम बोलाएर जाम खुलाइको छ । तर ढोका भने उदाङ्गो र जिर्ण हुनुका साथै सरसफाइ सामाग्री नभएकाले शौचालय अझै सञ्चालनमा ल्याउन नसकिएको विद्यालयले जनाएको छ ।
स्थानिय सरकारलाई पटक-पटक विद्यालयको समस्या बताउँदा पनि व्यवस्ता भएको बताइएको छ ।
विद्यालयमा दुई शिक्षक साथै एक जना कार्यालय सहयोगी रहेका छन् । विद्यालयको पहुँचको क्षेत्रमा रहेका तीन वटा बस्तीका करिब ४० घरका २० जना विद्यार्थीहरु अध्ययनरत छन् । यादव, मुण्डा, बास्के, किस्कु, राजवंशी, सोरेन जस्ता जातजातिको बसोबास रहेको यस ठाउँमा मानिसहरु कृषि एवम् पशुपालन गरेर आफनो दैनिकी टार्ने गरेका छन् ।
विद्यालयमा प्रारम्भिक बाल कक्षामा बस्ने उचित प्रबन्ध समेत नहुँदा विद्यार्थीहरु भुँइमा बस्न बाध्य छ्न् । शैक्षिक सामाग्री अभावमा विद्यार्थीहरुलाई अध्ययन गराउन निकै कठिन रहेको शिक्षक थपलिया बताउँछन् ।
कक्षा २ बाट उत्तीर्ण भएर कक्षा ३ मा जाने विद्यार्थीका लागि पुलको अभावले गर्दा हुने खाने अभिभावकले आफ्ना बालबालिकालाई अध्ययनका लागि सुबिधायुक्त भारतिय विद्यालय रोज्ने गरे पनि आर्थिक अवस्था नाजुक भएका विद्यार्थीहरु भने शिक्षा प्राप्त गर्ने अधिकारबाट वन्चित हुने गरेका शिक्षक थपलिया बताए । विद्यालयको जग्गा उचित नक्साङ्कन नहुँदा खेल मैदानका साथै प्राथना सभाका लागि समेत पर्याप्त ठाउँ नरहेको शिक्षक थपलिया बताउँछन् ।
शिक्षकहरु दैनिक पठनपाठन नछुटोस भनी वर्खाको समयमा अवैधानिक रुपमा पानीटेन्की हुँदै भारतको बाटो समेत प्रयोग गरेर विद्यालय आउने गरेका छन् । विद्यालयले १ रुपियाँको पनि आन्तरिक खर्च उठाउन सक्ने स्रोत नभएको जनाइएको छ ।
बालबालिकाको पढ्न पाउने अधिकारलाई संस्थागत गर्नु राज्यको दायित्व भएकाले विद्यालयको पूर्वाधार व्यवस्थापन गर्ने राज्य संयन्त्रले शक्ति परिचालन गर्न आवश्यक रहेको देखिन्छ ।
