सांस्कृतिक विविधताले भरिएको नेपाली समाजमा चार्ड पर्व, जात्रा र उत्सवहरूको कमी छैन । विशेषगरी नेपाली महिलाहरूले मनाउने यस्तै उत्सव हो ‘तीज’ । नेपाली सांस्कृतिक क्यानभासमा पोतिएका अनेक रङ्गहरूमध्ये एउटा उज्यालो सुनौलो रङ्ग हो तीज पर्व, जहाँ श्रद्धा, भक्ती, प्रेम, सामूहिकता र चेतनाको सन्देश पोतिन्छ ।
परम्परा देखि धार्मिक अनुष्ठान यसको एउटा पाटो हो, तर यसको अर्को सामाजिक पाटो झन बलियो छ । हालको परिवेशमा त झन् यो पर्वले महिलाहरूको आत्मबल, एकता र परिवर्तनको आवाज बोकेको छ । देवी पार्वतीले भगवान शिवलाई पतिका रूपमा प्राप्त गर्न गरेको तपस्या, प्रेम र समर्पण यसको पौराणिक कथा हो । नेपाली महिलाहरूले आफ्नो परिवारको सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्दै व्रत बस्छन् र धार्मिक विधि पालना गर्छन् । साथै रातो पहिरनमा सजिएर आफ्नो सौन्दर्य झल्काउने अवसरको रूपमा पनि तीजलाई प्रयोग गर्छन् ।
आजको तीज धार्मिक आस्था र अनुष्ठानमा मात्र सिमित छैन, यो त परिवर्तनको बिगुल फुक्ने सामाजिक अभियान पनि बनेको छ । तीजमा गाइने गीतहरूले नेपाली समाजमा महिलाहरूका पीडा, अनुभव र भविष्यका योजना सुनाउँछन् । नृत्यहरूले सामाजिक विकृतिमाथि प्रहार गर्छन र महिला सशक्तिकरणका साथै आत्मबलको पनि सन्देश दिन्छन् ।
घरेलू हिंसाबाट पीडित महिलाहरूका पक्षमा होस्, या दाइजो प्रथाको पीडाको विषयमा या त असमानता विरुद्धको प्रहारमा, तीजले आफुलाई एक सशक्त माध्यमको रूपमा उभ्याएको छ । तीजमा खाईने दरले दिदीबहिनीहरू बीचको आत्मीयता, एकता र घुलमिलको अवसर सिर्जना गर्छ । सँगै हाँस्ने, रमाउने र सुख-दुख बाँड्ने मेलो पनि मिलाउँछ । तीजको व्रतले धार्मिक आस्था त झल्काउँछ नै महिलाहरूमा आत्मानुशासनको भाव पनि जागृत गराउँछ ।
तीज एक परम्परागत चाड मात्र नभई, महिलाहरूको आत्मबल, एकता र सामाजिक चेतनाको समिश्रण पनि हो । नेपाली मौलिक संस्कृतिको निरन्तरताले विश्वमा आज हामीले आफ्नो पहिचानको दायरालाई अझ फराकिलो पार्न पाएका छौं । तीज मनाउने क्रममा पछिल्लो समयमा देखिएका केही विकृतिहरूलाई सुधार्दै जाने हो भने, तीजको उत्सव अब लैंगिक समानता, शिक्षा, स्वास्थ्य, महिला मुक्ति र शक्तिको एक सशक्त अभियान पनि बन्न सक्छ ।
निष्कर्षमा, तीजलाई सांस्कृतिक पर्व मात्रै नभनी, सामाजिक चेतना र नारी शक्तिको एक सुमधुर गीतका रूपमा गाऔँ, परिवर्तनसँगै अनुशासनको आकर्षक नृत्यका रूपमा नाचौँ । वर्तमानमा उत्सव र भविष्यको आशासँगै सबैले मनाऔँ । तीजको शुभकामना !
